تفسير امام جعفر صادق ( ع ) [ مقدمهء أول : ] نوشتهء پل نوپا ترجمهء احمد سميعى ( گيلانى ) تفسير عرفانى منسوب به امام جعفر صادق ( ع ) تصحيح انتقادى اهميت تفسيري عرفانى را كه صوفيان سنى به امام جعفر صادق ( ع ) ( متوفى 148 ه / 765 م ) نسبت داده‌اند ، مانند اهميت بسيارى از متون عرفانى كهن ، نخست بار لويى ماسينيون در اثر خود به نام تحقيق در اصطلاحات عرفان إسلامي « 1 » ( ص 201 - 206 ) مورد تأكيد قرار داده است . در همان زمان ، ى . ف . روسكا « 2 » مقاله‌اى « 3 » به امام جعفر صادق ( ع ) اختصاص داده بود كه در آن مسئلهء مرموز روابط جابر بن حيان وامام را ، كه به قول مورخان إسلامي به علم كيميا پرداخت وبه گواهى خود ابن النديم « 4 » در علوم غريبه أستاذ جابر بود ، بررسى كرد . روسكا در نخستين بخش اين مقاله ، آثار گوناگون منسوب به امام را از نظر مىگذراند ، ليكن ظاهرا وى از كار تفسيري امام بيخبر است يا آن را بيرون از حوزهء پژوهشهاى خود قلمداد مىكند . لويى ماسينيون ، بخلاف ، تحقيق خود را بر « مسئلهء أدبي » ، كه براثر انتساب تفسيري عرفانى از قرآن به وسيلهء محافل صوفيان سنى به امام طرح مىشود ، متمركز مىسازد . اين تفسير در تأليف مهم سلمى به نام حقائق التفسير به دست ما رسيده وسلمى خود در مقدمه‌اش گفته كه روايت ابن عطا ( متوفى 309 ه / 921 م ) را عينا نقل كرده است . ماسينيون ، با بررسى مسئلهء اعتبار واصالت اين تفسير ، چنين اظهار عقيدة مىكند : « نمىتوان انتساب كلمات اين تفسير عرفانى را به امام جعفر صادق ( ع ) پيشاپيش وبىقيد وشرط رد كرد ، زيرا ميان اين كلمات وأقوال پراكنده‌اى از امام كه اماميهء پاك اعتقاد وغلاة ( نصيريّه ودروزيّه ) ، از طريق جداگانه ، مورد استناد قرار داده‌اند مقارنه‌هاى عقيدتي نظر گيرى ديده مىشود . » اين رأى دو حكم عمده را در بر دارد كه بدبختانه ماسينيون رنج آوردن پشتوانهء شواهد ودلايل براي آنها را بر خود ننهاده است . در حقيقت ، انسان دلش مىخواست بداند كه اين « مقارنه‌هاى عقيدتي » بين تفسيري كه به وسيلهء سلمى محفوظ مانده ونقل شده و « أقوال

--> ( 1 ) Essai sur le lexique technique de la mystique musulmane ( 2 ) J . F . Ruska ( 3 ) Arabische Alchemisten , II , Ga'faral - Sadiq , dersechste Imam ( كيمياگران إسلامي ، جعفر الصادق امام ششم ) ( 4 ) . 355 . P ، ( نك : الفهرست ) V . Fihrist